Dom pasywny – projekt indywidualny czy typowy?

Wstęp: Dlaczego projekty typowe są takie popularne.

Szacuje się, że nawet 60-70% wszystkich realizowanych w Polsce projektów domów jednorodzinnych to projekty typowe (nazywane też „gotowymi” lub katalogowymi). Są one dużo tańsze od projektów wykonywanych indywidualnie według potrzeb konkretnego klienta.

Myślę, że cena jest głównym czynnikiem wpływającym na wybór osób planujących budowę domu, ale nie jedynym. Klienci opowiadali mi też o innych powodach – np. o rzekomej łatwiejszej ścieżce uzyskiwania pozwoleń administracyjnych. Mówili  też o poczuciu bezpieczeństwa wynikającego z bycia częścią większej grupy budujących taki sam dom. Atrakcyjna jest też „gotowość” tego projektów typowych, które są dostępne od ręki. To ważne, szczególnie w obliczu krążących po siedzi opowieści z horroru, o architektach, którzy miesiącami nie odbierają telefonów.

Uważam, że wybierając jakikolwiek produkt lub usługę każdy kieruje się racjonalnymi przesłankami i nikt nie działa wbrew swojemu interesowi. Warto jednak dobrze rozumieć co dokładnie otrzymuje się w ramach różnych rozwiązań. Mało co obrosło takimi mitami i nieporozumieniami jak prace projektowe i usługi architektoniczne.

W tym wpisie nie będę jednak rozprawiać się z projektami typowymi, ich zaletami i wadami. Taki wpis pojawi się niedługo na blogu. W tym wpisie odpowiem na inne pytanie. Czy wykonanie jednego projektu typowego domu pasywnego, który miałby być realizowany w różnych częściach Polski jest w ogóle możliwe?

Obliczenia

Wyobraźmy sobie, że znaleźliśmy idealny projekt „domu pasywnego” i zachwyceni perspektywą niższych rachunków decydujemy się na jego zakup. Udajemy się do wybranego architekta i zlecamy mu tzw. „adaptację”. (Swoją drogą prawo budowlane nie definiuje pojęcia „adaptacja”. Takie coś nie istnieje w obrocie prawnym, ale o tym też kiedy indziej).

Wszystko idzie świetnie, po kilku niewielkich zmianach dostosowujących projekt do wymogów miejscowego planu i przebrnięciu przez procedury administracyjne, telefony, poprawki, podpisy, pełnomocnictwa, wnioski, uzupełnienia wniosków, uzupełnienia uzupełnień, ufff…. otrzymujemy pozwolenie na budowę.

Nareszcie możemy przystąpić do budowy naszego domu pasywnego? Ale, ale – czy nasz dom, według tego projektu nadal spełnia definicję domu pasywnego?

Definicja domu pasywnego.

Powiesz: oczywiście, że spełnia. Projekt wybraliśmy świadomie ze szczególną starannością analizując go pod względem spełnienia głównych zasad projektowania budynku pasywnego:

• Izolacja wszystkich przegród zewnętrznych ma współczynnik przenikania ciepła U  ≤ 0,15 W/( m²K).
• Projekt jest bardzo szczegółowo wykonany, uwzględnia projekt wykonawczy wraz z rozrysowanymi detalami eliminującymi lub znacznie ograniczającymi wszystkie typowe mostki termiczne powszechnie spotykane w budownictwie jednorodzinnym w Polsce.
• Projekt uwzględnia montaż wysoce energooszczędnych okien i drzwi o współczynniku U≤ 0,8 W/( m²K).  
• Projekt zawiera szczegółowo rozrysowane detalami zapewniającymi ciągłość powłoki szczelnej powietrznie wraz z opisem sposobów przebić przez tę powłokę. Szczelność zostanie przetestowana na budowie po to, żeby sprawdzić czy budynek w rzeczywistości osiągnął wynik ba poziomie ƞ₅₀≤0.6/h.
• Projekt uwzględnia wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła o sprawności min. 75%, lub 85% (dla niecertyfikowanych komponentów)

Taki projekt na rynku projektów gotowych to byłaby prawdziwa perełka ze względu na swoją szczegółowość, ale to wszystko jeszcze za mało, żeby był to projekt budynku pasywnego.

W budynku pasywnym zapotrzebowanie na energię potrzebną do ogrzewania i chłodzenia nie może przekraczać 15 kWh/(m²rok). Tego nie da się osiągnąć na oko, bez wykonania szczegółowych obliczeń w arkuszu kalkulacyjnym do projektowania budynków pasywnych. Nawet z arkuszem, trzeba się mocno nagimnastykować …

Strefa klimatyczna i wysokość nad poziomem morza

Zapotrzebowanie na energię budynku zależy między innymi od danych klimatycznych charakterystycznych dla konkretnej lokalizacji. Te dane są różne w różnych strefach klimatycznych, których w Polsce jest 5. Kolejnym niezwykle ważnym parametrem jest wysokość terenu nad poziomem morza: im niżej tym łatwiej osiągnąć standard domu pasywnego.

Dane wejściowe.

Na potrzeby wpisu policzyliśmy zapotrzebowanie na energię przykładowego budynku na podstawie naszego ostatniego projektu w różnych częściach Polski. Żeby ułatwić porównanie, budynek wszędzie jest zorientowany idealnie na osi północ-południe. O wpływie orientacji budynku na obliczenia możesz przeczytać w naszym artykule o orientacji domu pasywnego na działce.

Zakładane ocieplenie:

• ściany : 30 cm styropianu grafitowy (U ściany  = 0,104 W/( m²K).
• płyta fundamentowa: 30 cm styropianu (U płyty  = 0,114 W/( m²K).
• dach: 50cm wełny mineralnej (U płyty  = 0,093 W/( m²K).

Zwróć uwagę, że współczynniki U w naszym przykładzie są dużo niższe niż maksymalne współczynniki dla domów pasywnych w naszej części Europy. Nasze zimy są po prostu dużo surowsze niż w Europie zachodniej i małe budynki, takie jak domy jednorodzinne wymagają u nas trochę więcej ocieplenia.

Wnioski.

Budynek wybudowany według naszego projektu, zorientowany idealnie na osi-północ południe będzie budynkiem pasywnym w Zakopanem i Gdańsku. W Gdyni i Wrocławiu jest bardzo blisko spełnienia warunku maksymalnego zapotrzebowania na energię na ogrzewanie i chłodzenie ≤15 kWh/(m²rok). Natomiast w Warszawie, Krakowie i Olsztynie spełnienie definicji domu pasywnego będzie najprawdopodobniej wymagało znacznego zwiększenia grubości izolacji przegród.

Podsumowanie.

Budynek pasywny to precyzyjny system wzajemnie powiązanych ze sobą elementów,  które wzajemnie na siebie oddziałują. Każda zmiana w warunkach brzegowych wymaga dostosowania tych elementów, żeby dalej tworzyły spójny system.

Projekt domu pasywnego musi być wykonany bardzo szczegółowo, z dbałością o detal i przede wszystkim musi być policzony dla konkretnej działki. Tego nie da się obejść, jeżeli chcesz w pełni cieszyć się korzyściami płynącymi z mieszkania w takim domu.

Tutaj chodzenie na skróty, dodawanie kilku cm izolacji na oko to wróżenie z fusów, które sprawi, że być może będziesz blisko standardu pasywnego, ale go nie osiągniesz. A przecież, czy nie po to inwestujesz trochę więcej w budowę domu, żeby w pełni wykorzystać potencjał oszczędności na rachunkach, jakie oferuje Ci ten standard?

Jeżeli szukasz architekta, który specjalizuje się w projektowaniu domów pasywnych, skontaktuj się z nami. Przygotujemy ofertę projektu indywidualnego dla Twojej działki.